Oude hardware blijven gebruiken die geen security-updates meer krijgt

Stel je voor: je hebt een laptop van een jaar of acht geleden. Een Dell XPS 13 misschien, of een ThinkPad T480. Hij doet het nog perfect.

Typen gaat fijn, het scherm is helder, en je hebt er geen omkijken naar.

Totdat er een melding op je scherm verschijnt: "Windows 10 ondersteuning stopt binnenkort." Of erger, je krijgt geen melding meer, maar je weet dat je oude Android-telefoon al jaren niets meer heeft gehad. Je oude hardware blijft gebruiken, maar het voelt alsof je met een open deur op straat slaapt.

Het is een dilemma dat we steeds vaker tegenkomen. De wereld wil dat we upgraden, maar soms is er gewoon geen geld of geen reden om iets wat nog werkt weg te gooien. Hoe combineer je dat? Je oude apparaat veilig houden, zonder de nieuwste updates?

Waarom is dit zo'n probleem?

Veiligheid is het grote issue. Denk aan een gat in je schutting.

Een normale update is als een nieuwe plank die het gat dicht. Zonder updates blijft het gat openstaan. Kwaadwillenden weten precies hoe ze door dat gat moeten kruipen.

Ze zoeken naar oude, bekende zwaktes in systemen die niet meer worden gerepareerd.

Jouw oude Windows 7-pc of Android-tablet is dus een makkelijk doelwit. Het gaat niet alleen om virussen die je computer traag maken. Het gaat om slinkse aanvallen.

Een programma dat je bestanden versleutelt en losgeld eist. Of een scriptje dat stiekem je wachtwoorden steelt terwijl je gewoon online bankiert.

Je denkt misschien: "Ik ben voorzichtig, ik klik nergens op." Maar tegenwoordig zitten advertenties op legitieme websites die per ongeluk een kwaadaardig script laden.

Zonder de nieuwste beveiligingslaag in je besturingssysteem ben je daar kwetsbaar voor. En er is nog iets. Het gaat niet alleen om jouw veiligheid, maar ook om die van anderen. Een oude, geïnfecteerde computer kan onderdeel worden van een botnet.

Dat is een leger van computers dat gebruikt wordt om websites plat te leggen of spam te versturen, zonder dat jij het door hebt. Dus je oude laptop wordt dan ongemerkt een wapen.

Dat wil je niet. Je wilt je oude spullen gewoon veilig gebruiken. Dat is de uitdaging.

De kern van de zaak: wat werkt er nog?

Het begint met een simpele vraag: wat draait er eigenlijk op dat apparaat? Kijk niet naar het model, maar naar het besturingssysteem.

Is het Windows 7, Windows 8, of misschien nog wel Windows XP?

Bij Apple is het vaak een oude macOS-versie die niet meer wordt ondersteund. Bij smartphones is het Android 8 of ouder. Dit is je startpunt.

Je kunt niet zomaar iets installeren; je moet weten wat je hebt. De kern van de werking is het sluiten van de gaten. Omdat de grote updates (de 'security patches') niet meer komen van Microsoft, Apple of Google, moet je zelf creatief worden. De makkelijkste optie is om het apparaat offline te houden.

Geen internet, geen verbinding met USB-sticks van anderen. Dan kan er van buitenaf niets bij.

Maar dat is voor een laptop of telefoon vaak niet praktisch. Je wilt toch online kunnen.

Een andere optie is om de functie te beperken. Gebruik die oude laptop niet meer voor bankzaken of belangrijke wachtwoorden. Maak er een 'dedicated' apparaat van.

Een apparaat voor één taak. Vertrouwen op één enkel merk voor al je veiligheid verkleint het risico enorm.

Je bent dan geen algemene doelwit meer, maar een specifiek apparaat met een beperkte toegang tot de wereld. Dat is een stuk veiliger dan je oude computer nog steeds als je dagelijkse hoofdpc te gebruiken.

De oplossing: een nieuwe 'huid' voor je oude hardware

De echte game-changer is het vervangen van het besturingssysteem. Standaard Windows of macOS is dichtgetimmerd en stopt ermee na een bepaalde datum.

Maar er zijn alternatieven die wél actief worden onderhouden, zelfs voor heel oude hardware.

Dit zijn vaak 'Linux-distributies'. Dat klinkt technisch, maar dat valt reuze mee. Ze zijn speciaal ontworpen om licht te zijn en draaien soepel op hardware die eigenlijk te oud is voor de nieuwste Windows.

Neem bijvoorbeeld Linux Mint XFCE. Dit is een variant die er normaal uitziet (zoals Windows) maar super licht is.

Ik heb 'm zelf zien draaien op een laptop van 12 jaar oud met maar 2GB RAM-geheugen. Het werkte vlot! Je kunt hem installeren via een USB-stick. Je oude harde schijf wordt dan gewist en vervangen door Linux Mint. Omdat Linux open-source is, blijven updates gratis en voor altijd beschikbaar zolang de community bestaat.

Je bent dus weer veilig. Voor Apple-fans is er Lubuntu of Puppy Linux.

Die draaien ook op Macs van voor 2010. En voor smartphones? Als je een oude Android-telefoon hebt die geen updates meer krijgt, kun je denken aan 'LineageOS'. Dit is een aangepaste versie van Android, zonder alle rommel van de fabrikant.

Het is vaak sneller en krijgt langer beveiligingsupdates. Je moet je telefoon dan wel 'unlocken' en opnieuw flashen.

Dat is even een klusje, maar je tovert een oude telefoon om in een moderne, veilige. Prijsindicatie? Vaak is het installeren van Linux gratis.

De moeite zit 'm in de tijd. Als je het zelf doet, ben je een middagje kwijt.

Een professional kan het voor je doen, reken dan op €50-€100 voor installatie en configuratie. Wil je liever ontzorgd worden? Kijk dan eens naar wat een Security-as-a-Service abonnement kost.

De hardware zelf kost niets extra. Dat is een stuk goedkoper dan een nieuwe laptop van €800. Je oude Dell of HP krijgt een compleet nieuw leven.

Praktische tips: hoe pak je het aan?

Voordat je begint: maak een backup. Altijd. Zet je belangrijke bestanden op een externe schijf of in de cloud.

Als je een Linux-distributie installeert, wordt je harde schijf vaak leeggegooid. Je wilt je vakantiefoto's niet kwijtraken. Dus: backuppen, backuppen, backuppen.

En check of die backup echt werkt. Open een bestand vanaf de externe schijf om zeker te zijn.

Kies de juiste 'distro'. Voor beginners is Linux Mint Cinnamon of XFCE een aanrader. XFCE is voor de alleroudeste machines.

Je downloadt het bestand vanaf de officiële website, en gebruikt een programmaatje zoals 'Rufus' om een bootable USB-stick te maken. Stop de stick in je oude laptop, start op vanaf de USB (meestal door bij het opstarten F12 of F2 te drukken) en volg de stappen.

Het voelt als een normaal installatieprogramma. Denk na over je gebruik.

Wat ga je met dit apparaat doen? Is het voor de kinderen om te oefenen met typen? Installeer dan alleen een browser en een tekstverwerker. Gebruik je hem als media-center voor in de woonkamer? Installeer dan Kodi.

Door het apparaat te specialiseren, beperk je het risico. Je downloadt niet overal software en kiest voor de beste onafhankelijke beveiligingssoftware voor al je hardware, zodat je niet op rare links klikt.

Je houdt het simpel. Een laatste tip: verkoop of lever in wat echt niet meer kan. Sommige hardware is zó oud (denk aan Windows XP-machines met 512MB RAM) dat zelfs de lichtste Linux niet meer soepel loopt.

Of de hardware is fysiek kapot. Dan is het tijd om het in te leveren bij een recycle-punt.

Zo weet je zeker dat de onderdelen goed worden verwerkt. En wie weet, misschien verdien je er nog een paar euro mee op Marktplaats als je duidelijk vertelt dat het om een Linux-machine gaat. Zo blijft het leuk en nuttig.